BSKC-104 · December 2023 · हिन्दी

IGNOU BSKC-104 December 2023 Previous Year Question Paper (हिन्दी)

BSKC-104

Structured previous year question paper for BSKC-104, December 2023 session (Hindi medium).

Questions: 3

Verified: 24 Aug 2026

मुद्रित पृष्ठों की संख्या : 3 BSKC-104

बी. ए. ( ऑनर्स ) संस्कृत

सत्रांत परीक्षा

दिसम्बर, 2023

बी.एस.के.सी.-104 : गीता में आत्म-प्रबन्धन

समय : 3 घण्टे अधिकतम अंक ; 100

नोट : 6) सभी प्रश्न अनिवार्य हैं।

(४) प्रश्न-पत्र का उत्तर संस्कृत या हिन्दी या अंग्रेजी

किसी एक भाषा में दीजिए।

(४४) सभी प्रश्नों को उत्तर का माध्यम एक ही भाषा

Q1.निम्नलिखित में से किन्‍्हीं पाँच की सन्दर्भ सहित व्याख्या कीजिए ; 10x5=50

(क) नात्यश्नतस्तु योगोडस्ति न चैकान्तमन श्नत:। न चाति स्वनशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन॥

(ख) यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत्‌। उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजन तापसप्रियम्‌॥

(ग) काम एष क्रोध एप रजोगुण समुद्भव:। महाशनो महापाप्मा विद्धयेनमिह वैरिणम्‌॥

(घ) नियत कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो हाकर्मण:। शरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्धयेरकर्मण :॥ (ड) अनुद्वेगकरं वाक्य सत्य प्रियहितं च यत्‌।॥ स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाड्ग्मयं तप उच्यते॥

(च) तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचितेन्द्रिय क्रिय:। उपविश्वयासने युजूज्याद्योगमात्मविशुद्धये॥

(छ) यदा ते मोहकलिल बुद्धिव्य॑तितरिष्यति। तदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च॥

Q2.निम्नलिखित में से किनन्‍्हीं तीन प्रश्नों के उत्तर विस्तार सहित लिखिए ; 10x3=30

(क) मन पर नियंत्रण के उपायों पर प्रकाश डालिए।

(ख) गीता के धार्मिक एवं सांस्कृतिक महत्व को विस्तारपूर्वक लिखिए।

(ग) गीता में वर्णित ज्ञानयोग, भक्तियोग एवं कर्मयोग पर विस्तारपूर्वक लिखिए।

(घ) इन्द्रियों के अभिप्राय को स्पष्ट करते हुए उनकी संख्या एवं स्वभाव पर विस्तारपूर्वक लिखिए। (ड) भारतीय संस्कृति में निष्काम कर्मयोग को उद्धरणों के माध्यम से स्पष्ट कीजिए।

(च) योगी के गुणों एवं उनके स्वरूपों को स्पष्ट कीजिए॥

(छ) गीता में वर्णित नैतिक गुणों को स्पष्ट कीजिए।

Q3.निम्नलिखित में से किन्हीं चार पर टिप्पणियाँ लिखिए :

(क) संतुलित जीवन

(ख) गीता का प्रतिपाद्य विषय

(ग) गीता के अध्याय विभाजन

(a) इन्द्रियनिग्रह फल में (ड) गीता में वर्णित ध्यान

(च) अहंकार त्याग